قم- کاهش منابع آب، ضعف پوشش گیاهی و گسترش کانونهای گردوغبار، طبیعت قم را تحت فشار قرار داده و اجرای طرحهای آبخیزداری و بیابانزدایی را ضروری کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها– اسما صادقی: قم با بیش از یک میلیون هکتار عرصه تحت مدیریت منابع طبیعی، در سالهای اخیر همزمان با چالشهایی همچون کاهش آورد رودخانهها، گسترش کانونهای گرد و غبار، ضعف پوشش گیاهی، فرسایش خاک، حریق و تعرض به اراضی ملی مواجه بوده و همین شرایط، ضرورت حرکت از «حفاظت صرف» به سمت «احیا، آبخیزداری و مدیریت پایدار سرزمین» را دوچندان کرده است.
بر اساس آمار اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، وسعت عرصههای منابع طبیعی استان به یک میلیون و ۱۲۳ هزار و ۸۰۰ هکتار میرسد که حدود یک میلیون هکتار آن را اراضی مرتعی، جنگلی، موات و سایر عرصههای تحت مدیریت منابع طبیعی تشکیل میدهد؛ پهنهای گسترده که حفاظت، احیا، توسعه و بهرهبرداری اصولی از آن، مأموریت اصلی این اداره کل به شمار میرود.
بیش از ۲۵۰۰ سازه برای مهار روانآبها
در اقلیم خشک و نیمهخشک قم، هر قطره آب باران که بدون مدیریت از سطح زمین خارج شود، میتواند به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت طبیعی سرزمین باشد.
آبخیزداری در چنین شرایطی تنها یک عملیات عمرانی نیست، بلکه ابزاری برای مدیریت روانآب، کاهش فرسایش خاک و تقویت منابع آب زیرزمینی است.
به گفته هادی دهقانی، معاون آبخیزداری استان قم، طی سالهای مختلف بیش از ۲۵۰۰ سازه آبخیزداری از انواع بندها و سازههای مرتبط در نقاط مختلف استان اجرا شده است، اقداماتی که با هدف کنترل سیلاب، مقابله با فرسایش خاک و افزایش سطح سفرههای آب زیرزمینی انجام شدهاند.
این رویکرد در قم اهمیتی دوچندان دارد؛ چراکه کاهش منابع آب سطحی و فشار بر منابع زیرزمینی، مدیریت روانآبها و تغذیه سفرههای زیرزمینی را به یکی از ضرورتهای اساسی مدیریت سرزمین تبدیل کرده است.
۱۰ هزار هکتار عملیات برای مهار بیابانزایی
بیابانزایی در قم تنها به معنای پیشروی شنها نیست، تضعیف پوشش گیاهی، افزایش فرسایش بادی و شکلگیری کانونهای گرد و غبار، زنجیرهای از پیامدهای محیطزیستی را به همراه دارد که میتواند کیفیت زندگی و حتی فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی مناطق پیرامونی را تحت تأثیر قرار دهد.
از دهه ۵۰ تاکنون، در بیش از ۱۰ هزار هکتار از عرصههای کانونهای بحرانی استان قم عملیات احیایی انجام شده است.
این اقدامات شامل بوتهکاری، احداث هلالی آبگیر و دیگر عملیات بیولوژیک و بیومکانیک بوده است؛ مجموعه اقداماتی که هدف مشترک آنها تثبیت خاک، تقویت پوشش گیاهی و کاهش آثار بیابانزایی است.
تعیین تکلیف صدها پرونده حفاظتی و رفع تصرف اراضی ملی
حفاظت از منابع طبیعی تنها با اجرای طرحهای احیایی محقق نمیشود و بخش مهمی از این مأموریت، جلوگیری از تخریب و تصرف اراضی ملی است.
بر اساس آمار ارائهشده از سوی صادق آبروش رئیس اداره بیابان استان قم، در سال ۱۴۰۴ تعداد ۹۴ پرونده حفاظتی در سطح ۲۲۵ هکتار تعیین تکلیف شده و در همین سال ۳۱۰ فقره پرونده رفع تصرف به مساحت ۶۹ هکتار رسیدگی شده است.
در سال ۱۴۰۵ نیز تاکنون ۸ پرونده حفاظتی در سطح ۹۰ هکتار و ۵۸ فقره پرونده رفع تصرف در سطح ۵.۳ هکتار به مرحله رسیدگی و تعیین تکلیف رسیده است.
این آمار نشان میدهد که صیانت از اراضی ملی، همزمان با اجرای طرحهای احیا و توسعه، یکی از محورهای مستمر فعالیت منابع طبیعی استان است.
حریق تهدیدی که در فصل گرما جدیتر میشود
خشکی اقلیم و کاهش رطوبت پوشش گیاهی، مراتع را در برابر آتشسوزی آسیبپذیر میکند و هر حریق، علاوه بر از بین بردن پوشش گیاهی، میتواند روند فرسایش خاک و بیابانزایی را نیز تشدید کند.
صادق کاظمیراد، جانشین فرمانده یگان حفاظت استان قم با اشاره به اقدامات حفاظتی انجامشده اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۴، شش مورد حریق در سطح ۱۳ هکتار رخ داده و از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون نیز ۳ مورد حریق در سطح ۱۳ هکتار ثبت شده است که تمامی آنها مهار شدهاند.
در واقع، مقابله با آتشسوزی را باید بخشی از زنجیره حفاظت از پوشش گیاهی دانست؛ زنجیرهای که از پیشگیری آغاز و با پایش، اطفای سریع و احیای عرصههای آسیبدیده تکمیل میشود.
احیای ۳۳۰ هکتار از مراتع قم
مراتع قم نیز برای بازگشت به شرایط پایدار، نیازمند مجموعهای از اقدامات فنی و مدیریتی هستند و در همین راستا، از هفته دولت گذشته تاکنون در منطقه چشمهشور، عملیات احیا و غنیسازی پوشش گیاهی مراتع در سطح ۳۳۰ هکتار انجام شده است.
به گفته علی نقیگویا، رئیس اداره مرتع استان قم، در این محدوده از عملیات بیومکانیکی از جمله ایجاد چالههای فلسی و اقدامات مرتبط با کنترل هرزآب استفاده شده است؛ روشهایی که با هدف افزایش نفوذ آب، کاهش روانآب و فراهم کردن شرایط مناسبتر برای استقرار و تقویت پوشش گیاهی اجرا میشوند.
منابع طبیعی بدون مشارکت مردم حفظ نمیشود
تجربه مدیریت عرصههای طبیعی نشان داده است که حفاظت پایدار، تنها با اتکا به نیروهای دولتی امکانپذیر نیست و همراهی مردم، جوامع محلی و تشکلهای مردمی بخش مهمی از این فرایند است.
حمیدرضا زمانی، رئیس اداره آموزش و ترویج استان قم از برگزاری ۴۰ پویش مردمی از هفته دولت گذشته تاکنون خبر داده است، پویشهایی که در برخی از آنها مردم با خودروهای شخصی خود حضور یافتهاند و در یکی از برنامهها نیز طی یک روز بیش از ۵ هزار نهال کاشته شده است.
این مشارکت اجتماعی را میتوان یکی از مهمترین حلقههای اتصال سیاستهای منابع طبیعی با جامعه دانست؛ چراکه حفاظت از یک عرصه طبیعی زمانی پایدار خواهد بود که مردم نیز خود را در قبال آن مسئول بدانند.
آموزش بیش از ۱۱ هزار دانشآموز
فرهنگسازی نیز از دیگر محورهای این مسیر بوده است، در سال ۱۴۰۴، بیش از ۱۱ هزار دانشآموز با همکاری معاونت تربیت بدنی و سلامت اداره کل آموزش و پرورش استان قم، در ۲۲ مدرسه و ۱۱ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تحت آموزشهای مرتبط با منابع طبیعی قرار گرفتند.
سرمایهگذاری بر آموزش نسل جدید را شاید بتوان یکی از کمهزینهترین و در عین حال ماندگارترین روشهای حفاظت از منابع طبیعی دانست؛ چراکه بخش قابلتوجهی از آینده سرزمین، به میزان آگاهی و رفتار نسلهای آینده وابسته است.
سه پروژه بیابانزدایی در قم به بهرهبرداری رسید
در هفته دولت سال ۱۴۰۵ نیز ۳ طرح در حوزه بیابانزدایی و حفاظت از منابع طبیعی استان قم به بهرهبرداری رسید؛ طرحهایی که در مجموع یک هزار و ۱۷ هکتار از عرصههای استان را دربر میگیرد.
نخستین طرح در منطقه نوران شهرستان قم با محوریت تثبیت شنهای روان و مدیریت مناطق بیابانی و اجرای عملیات بیولوژیک بیابانزدایی در سطح ۲۷۰ هکتار اجرا شده است.
طرح دوم در منطقه جنتآباد با عنوان اجرای طرحهای جامع بیابانزدایی با هدف بهرهبرداری پایدار از منابع آب و خاک، شامل عملیات خاص بیابانی از جمله نهالکاری، در سطح ۱۰۰ هکتار به بهرهبرداری رسیده است.
همچنین در منطقه سراجه نیز طرح جامع بیابانزدایی با تمرکز بر بهرهبرداری پایدار از منابع آب و خاک و اجرای عملیات نهالکاری در سطح ۶۴۷ هکتار اجرا شده است.
مجموع این سه طرح نشان میدهد که سیاست مدیریت بیابان در قم صرفاً به تثبیت شنهای روان محدود نیست، بلکه مجموعهای از اقدامات برای احیای پوشش گیاهی، مدیریت منابع آب و خاک و کاهش آثار کانونهای بحرانی را دنبال میکند.
از کاهش آورد رودخانهها تا کانون گرد و غبار شرق قم
با وجود اجرای طرحهای متعدد، منابع طبیعی قم همچنان با چالشهای جدی روبهروست؛ چالشهایی که بخش قابلتوجهی از آنها ریشه در شرایط اقلیمی و فشار فزاینده بر منابع طبیعی دارد.
حفاظت از اراضی جنگلی و مرتعی در برابر تخریب، تصرف و ساختوساز غیرمجاز، کنترل و مهار کانونهای گرد و غبار، تقویت پوشش گیاهی مراتع ضعیف و جلوگیری از بیابانی شدن آنها، پیشگیری از وقوع حریق و جلوگیری از قطع درختان جنگلهای دستکاشت، بخشی از مهمترین دغدغههای منابع طبیعی استان قم است.
در کنار این موارد، تأمین حقآبههای استان قم از استانهای همجوار نیز به عنوان یکی از مطالبات مهم مطرح شده است؛ چراکه به گفته مسئولان منابع طبیعی استان، آورد رودخانههای قم تقریباً به صفر رسیده و پیگیری این مسئله نیازمند ورود جدی نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی است.
موضوع دیگری که مورد تأکید قرار گرفته، جلوگیری از احداث استخر در بالادست و مناطق روستایی و همچنین برخورد با استخرهای ایجادشده به شیوههای غیرمجاز است؛ موضوعی که از منظر مدیریت منابع آب و حفظ تعادل طبیعی حوزههای آبخیز اهمیت ویژهای دارد.
اولویت نخست مهار کانون گرد و غبار شرق قم
در میان مجموعهای از مسائل موجود، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، پس از حفاظت از اراضی جنگلی و مرتعی در برابر تخریب، تصرف و ساختوساز غیرمجاز، مهار کانون گرد و غبار شرق قم را به عنوان یکی از مهمترین اولویتهای سال جاری دنبال میکند.
این اولویت، در واقع ادامه همان مسیری است که طی سالهای گذشته با اجرای عملیات بیابانزدایی، بوتهکاری، نهالکاری، احداث سازههای آبخیزداری و تقویت پوشش گیاهی دنبال شده است.
آنچه از مجموعه آمارها و اقدامات منابع طبیعی قم به دست میآید، تصویری دوگانه از وضعیت سرزمین است؛ از یک سو بیش از یک میلیون هکتار عرصه طبیعی تحت مدیریت قرار دارد و هزاران سازه آبخیزداری و دهها هزار هکتار عملیات احیایی و بیابانزدایی در کارنامه استان ثبت شده است و از سوی دیگر، خشکسالی، افت منابع آب، فرسایش خاک، گرد و غبار، حریق و فشار بر اراضی ملی همچنان تهدیدهایی جدی محسوب میشوند.
در چنین شرایطی، حفاظت از منابع طبیعی قم دیگر نمیتواند تنها به برخورد با تخریب یا اجرای پروژههای مقطعی محدود شود. آنچه اهمیت دارد، مدیریت یکپارچه سرزمین است؛ مدیریتی که آب، خاک، پوشش گیاهی، مراتع، بیابانها و مشارکت مردم را در یک زنجیره به هم پیوسته ببیند.
آینده منابع طبیعی قم، بیش از آنکه به افزایش تعداد پروژهها وابسته باشد، به تداوم همین نگاه وابسته است؛ نگاهی که منابع طبیعی را نه یک عرصه بلااستفاده، بلکه سرمایهای برای نسل امروز و فردای استان میداند.
کد مطلب 6936879 
مهدی بخشی سورکی
-
کشف ۳۰۰ حلقه لاستیک احتکار شده در بناب
-
جدیدترین موضعگیری کره جنوبی درباره تنگه هرمز
-
تاکید اژهای بر تعمیق همکاریهای حقوقی و قضایی ایران و چین
-
عطایی: سارق انبار آهنآلات در فاروج دستگیر شد
-
گیتیپسند و ماموریت دشوار در هفته سوم؛ طلسم پیروزی میشکند؟
-
سایه خشکسالی برطبیعت قم؛نسخهای برای مهار بیابان،فرسایش خاک و گردوغبار
-
اسماعیل نژاد امتیازآورترین بازیکن ایران/ امین هزارتایی شد
-
آکادمی کشتی اندیمشک قهرمان دور دوم لیگ جوانان کشتی فرنگی شد
-
کوراشکار خراسان شمالی به اردوی تیم ملی دعوت شد
-
مطیعی: فقدان سه فعال فرهنگی شاهرود ضایعهای تلخ است
-
وداع کرمانشاه با پیکر مطهر شهدای هوافضای سپاه
-
وداع با پیکرهای مطهر جانباختگان تجمعات شبانه در مشهد
-
قدردانی جانشین فرمانده کل انتظامی کشور از مجاهدان خط مقدم امنیت
-
عبور آسان تیم ملی والیبال ایران از سد نخستین حریف؛ شروع خوب مسیر سخت
-
ایجاد بازارچه مرزی مشترک در شلمچه و توسعه گردشگری درمانی در خوزستان
-
شهدا چراغ همیشه روشن مسیر عزت و سربلندی ایران اسلامی هستند
-
ادعای نتانیاهو: ارتفاعات علیالطاهر لبنان دیگر تهدیدی برای ما نیست
-
خبر خوش وزیر آموزش و پرورش برای فرهنگیان؛ افزایش دو برابری حقالتدریس
-
رضوانی: ارسباران قطب گردشگری و کشاورزی آذربایجان شرقی است
-
استقبال باشکوه مردم دیر از پیکر سه شهید حملات اخیر دشمن
-
روزنامههای ورزشی پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- دوربین مداربسته
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه