پاتوق فیلم کوتاه۱۳۵؛واکاوی شکاف میان تخیل‌و واقعیت سینمای کوتاه اصفهان

اصفهان – در صد و سی و پنجمین نشست «پاتوق فیلم کوتاه» اصفهان،شکاف میان تخیل‌ و واقعیت سینمای کوتاه اصفهان مورد بررسی قرار گرفت.

به گزارش خبرنگار مهر، صد و سی و پنجمین نشست «پاتوق فیلم کوتاه» اصفهان، صبح سه‌شنبه در حالی در سینما سوره برگزار شد که علاوه بر نمایش سه اثر متفاوت، بستری برای یک گفتگوی آسیب‌شناسانه در باب مسیر فیلم‌سازی در اصفهان فراهم کرد. در این نشست، تقابل میان «وسواس‌های تکنیکی» و «جسارت‌های فرمی» به‌عنوان محور اصلی نقدها مطرح شد و فیلم‌سازان جوان به بازنگری در اولویت‌های تولید سینمای کوتاه فراخوانده شدند.

در این نشست سه فیلم «هارمونیکا» به کارگردانی محمدرضا قدیمی، «سر» به ساخته علیرضا رضایی و «لیمو از همه‌چیز خبر داشت» اثر ادریس محمودیان روی پرده نقره‌ای رفتند. این جلسه با حضور مجتبی اسپنانی، منتقد سینما و محمد بزرگ، میزبان نشست، به کالبدشکافی دقیق آثار و بررسی چالش‌های زیباشناختی و اجرایی آن‌ها اختصاص داشت.

شکاف بزرگ؛ چالش ابدی میان فیلم‌نامه و واقعیت

محمد بزرگ، میزبان این رویداد، بحث را از نقطه‌ای آغاز کرد که دغدغه‌ی بسیاری از فیلم‌سازانِ نوپا است: «فاصله میان فیلم‌نامه و اجرای نهایی». او در تبیین این چالش گفت: تغییرات در مرحله تولید، امری ناگزیر است؛ اما این تغییرات گاه ماهیت اثر را به کلی دگرگون می‌کنند. محدودیت‌های اجرایی از میزانسن و نورپردازی گرفته تا فقدان لوکیشن‌های ایده‌آل و محدودیت امکانات تولید، گاه باعث می‌شوند فیلمی که در ذهن فیلم‌ساز، اثری درخشان و چندلایه بوده، در عمل به اجرایی متوسط تقلیل یابد.

وی تأکید کرد: فیلم‌ساز موفق، کسی است که در میانه این تنگناها، قدرت انتخاب داشته باشد و بداند کدام‌یک از ایده‌هایش فدای واقعیت تولید شود تا شاکله اصلی اثر حفظ شود.

«سر»؛ ورود به تاریخ بدون پیش‌نیاز

نقد فیلم «سر» به یکی از پرچالش‌ترین حوزه‌ها در سینمای کوتاه، یعنی «روایت تاریخی» اختصاص داشت. مجتبی اسپنانی در تحلیل این اثر با اشاره به محدودیت زمانی فیلم کوتاه، تصریح کرد: وقتی زمان محدودی برای روایت در اختیار دارید، ورود به داستان‌های تاریخی می‌تواند یک تله باشد. برای روایت تاریخ، شما نیاز به زمان دارید تا پیش‌داستان (Backstory) بسازید و شخصیت‌های چندلایه خلق کنید؛ اما در فیلم کوتاه، فیلم‌ساز اغلب مجبور به میان‌بر زدن می‌شود که نتیجه آن، ساده‌سازی شخصیت‌ها و موضع‌گیری‌های شعارگونه است.

اسپنانی ضمن اشاره به شتاب‌زدگی در اجرا، به استفاده از واژگان و دیالوگ‌هایی اشاره کرد که با فضای تاریخی اثر همخوانی نداشتند و این نقیصه را عاملی برای کاهش باورپذیری فیلم دانست. او با یک نقد ساختاری به رویکرد نسل جدید فیلم‌سازان افزود: بسیاری از فیلم‌سازان جوان اصفهانی، بیش از آنکه بر غنای هنری تمرکز کنند، درگیر نمایش تکنیک‌های دوربین و قاب‌بندی‌های پرزرق‌وبرق هستند تا بلیت ورود خود به سینمای بلند را بگیرند. این رویکرد، سینمای کوتاه را از جوهره اصلی خود یعنی «تجربه‌ورزی» دور کرده و آثار را به سمت یکسان‌سازی و کلیشه می‌برد.

«لیمو از همه‌چیز خبر داشت»؛ وقتی دوربین، راوی می‌شود
نقطه مقابل بحث‌های تکنیک‌زده، فیلم «لیمو از همه‌چیز خبر داشت» بود که از نگاه منتقد نشست، به عنوان نمونه‌ای از «سینمای تجربی» تحسین شد. اسپنانی با تأکید بر جسارتِ سازنده اثر، گفت: در این فیلم، ما با اثری روبرو هستیم که از خطاهای فنی کوچک (مانند ناهماهنگی در بازی‌ها یا اکسپوزهای نوری) نمی‌هراسد، چرا که اتمسفر اثر، بر ضعف‌های فنی غلبه کرده است.

اسپنانی تحلیل درخشانی از فرم این فیلم ارائه داد: حرکت دوربین در این اثر، صرفاً یک ابزار ثبت نیست؛ بلکه شخصیت چهارم فیلم است. در فضای بسته و خفقان‌آور خانه روستایی، دوربین با حرکات خود، تجربه حسی مخاطب را هدایت می‌کند و میان وقایعی چون تولد نوزاد و مرگ در قبرستان، پیوندی عمیق و چرخه معنایی ایجاد می‌کند. این یعنی سینما؛ یعنی گسترش تجربه در فرم، نه صرفاً حرکت روی خطِ مستقیمِ داستان.

وی با بیان اینکه این اثر قابلیت بارها دیده شدن را دارد، تأکید کرد که فیلم کوتاه باید تجربه‌ای نو باشد که مخاطب را درگیر کند، نه صرفاً ویترینی از توانمندی‌های فنی سازنده.

دعوت به جسارت؛ نقد باید «فرم» را ببیند

در بخش جمع‌بندی نشست، محمد بزرگ با انتقاد از رویکردهای سطحی در نقد فیلم، خواستار توجه بیشتر به مؤلفه‌های سینمایی شد. او گفت: نقد فیلم کوتاه نباید صرفاً به بازگویی داستان (محتوا) محدود شود؛ بلکه باید فرم، میزانسن، حرکت دوربین، طراحی صحنه و پیوند پنهان میان «ایده» و «اجرا» را بکاود.

مجتبی اسپنانی نیز در سخنان پایانی خود خطاب به فیلم‌سازان حاضر در سالن، جمله‌ای کلیدی را مطرح کرد: فیلم کوتاه، زمین بازی جسارت است. اگر از شکستنِ قواعد کلاسیک بترسید، اگر از اشتباه کردن در فرم فرار کنید، فیلم‌هایتان در بهترین حالت، کپی‌های بی‌رمقی از آثار دیگر خواهند بود. سینما از دلِ همین تجربه‌های جسورانه و نترسیدن از خطاهاست که به حیات خود ادامه می‌دهد.

این نشست با تأکید بر ضرورت ایجاد فضای گفتگو میان فیلم‌سازان و منتقدان، پرونده فیلم‌های نمایش داده شده را در حالی بست که حاضران را به تأمل در نسبت میان «تکنیک» و «هنر» در آثارشان دعوت کرد.

کد مطلب 6894492