سید حسین شهرستانی گفت: در حالی که فارابی در سرزمینهایی چون قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان از طریق میراثش شناخته میشود، در ایران بار دیگر در مواجهه با مسائل معاصر کشف شده و زنده است.
به گزارش خبرنگار مهر، سید حسین شهرستانی، مدیر گروه حکمت هنر پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی در مراسم بزرگداشت فارابی و روز حکمت و فلسفه که در کتابخانه ملی برگزار شد، در رابطه با مسئله اصلی معاصرت با فارابی، گفت: موضوع بحث من نسبت عقل و زمان در فلسفه فارابی و مسئله امکان اندیشه تاریخی در فلسفه اوست. این مسئله به نظر من در کاملترین نقطه طرح نسبت فلسفه اسلامی و فلسفه فارابی با معاصرت ما قرار دارد. امروز در سرزمینهایی مثل قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان این اندیشمندان از طریق میراث حضور دارند، اما در ایران ما با مسائل معاصر خودمان به فارابی میاندیشیم و فارابی اینجا زنده است. چندگاهی است که فارابی دوباره برگشته و این بازیافتن فارابی دقیقاً در نقطه مواجهه با امر معاصر شکل گرفته است؛ یعنی فارابی به مثابه یک میراث به ما نرسیده، بلکه به مثابه کشفی برای امکان مواجهه با وضع معاصر مورد توجه قرار گرفته است.
شهرستانی با اشاره به جایگاه فارابی در تاریخ فلسفه اسلامی، بیان کرد: فارابی پیش و بیش از همه فلاسفه ما به مسئله سیاست و فرهنگ پرداخته و بعد از فارابی مسئله سیاست و فرهنگ برخلاف سایر سرفصلهای فلسفه اسلامی که گسترش پیدا کرد، کوچک شد و این خودش از مسائل و مصائب تاریخ فلسفه ماست. این پرسش پیش میآید که چرا بعد از فارابی مسئله فلسفه فرهنگ و سیاست از سپهر تفکر فلسفی ما غایب شد. بخشی از این پرسش را من در مسئله عقل و زمان جستجو میکنم، چون فرهنگ و سیاست مأمور تاریخاند؛ هر چقدر عقل فلسفی مستعد مواجهه با زمان باشد طرح سیاست و فرهنگ میکند و هر چقدر مستعد مواجهه با مسئله تاریخیت نباشد، مسئله فرهنگ از سیاست دور میشود.
مدیر گروه حکمت هنر با اشاره به دیدگاه داوری اردکانی، تصریح کرد: داوری در مقالهای با عنوان «فارسی تبادل فرهنگی و اندیشه تاریخی» بخشی درخشان از تأملات خود درباره فارابی را به این پرسش اختصاص داده است. داوری بیان میکند که فارابی چون در نقطه تبادل فرهنگی با یونان بود و در آن نقطه مسئله نسبت عقل یونانی و تفکر وحیانی اسلامی طرح شد، به تاریخیت التفات کرد. چون در نقطه تأسیس مرز برای فلسفه اسلامی ایستاده بود و کسی که در نقطه تأسیس مرز است با بیرون از مرز تبادل میکند. ولی وقتی این بنا برپا میشود، در درون این مرزها این تبادل ضرورت ندارد و با غیبت آن تفکر تطبیقی و تبادل فرهنگی که در فارابی رخ میدهد، تفکر تاریخی هم کمرنگ میشود.
شهرستانی با نقد این پاسخ، اظهار کرد: نمیتوان فقط به این پاسخ اکتفا کرد، چرا که مسئله فارابی در نقطه تأسیس، مسئله نسبت علم و دین بود و این مسئله در تاریخ فلسفه اسلامی تداوم پیدا کرد. اگر شرط ضروری عقل تاریخی و در زمان ایستادن، در نقطه این تبادل و گفتگو بین عقل یونانی و تفکر وحیانی است، چرا با استمرار این مسئله، تفکر تاریخی در فلسفه ما امتداد پیدا نکرد؟ جستجوی من این است که آیا نمیتوان گفت در خود فارابی هم از طرفی امکانات طرح فرهنگ و سیاست در پس طرح مسئله زمان وجود دارد و هم شرایط امکانی وجود دارد که در خود طرح فارابی آن فروبستگی بعدی قابل توضیح است؛ یعنی فارابی همزمان که پرسش از تاریخ و زمان و فرهنگ و سیاست را ممکن میکند، این پرسش را ناممکن یا محدود میکند و میراث غفلت تاریخی ما بعد از فارابی شاید در خود فارابی ریشه داشته باشد.
شهرستانی با اشاره به امکانات تفکر تاریخی در فلسفه فارابی، تشریح کرد: در کتاب الحروف، فصل دوم، فارابی طرحی تاریخی از تکوین فلسفه مطرح میکند و میگوید شماری از گونههای زبان و تفکر و اندیشیدن مقدمه بر فلسفه در تاریخ ظهور پیدا میکند؛ خطابه، شعر و جدل به نحو ذاتی و زمانی مقدمه بر فلسفهاند. چنانچه در مقام تعلیم هم کسی که وارد دانش میشود ابتدا ذهنش ذهن جدلیه و خطابیه است و بعد به برهان تشرف پیدا میکند. این سیر تعلیم در واقع سیری طولی در زمان دارد و بارقهای از تفکر تاریخی است. بعد از اینکه فلسفه ظهور پیدا میکند، ملت یعنی دین ظهور پیدا میکند که کلام و فقه است. بنابراین یک توالی تاریخی از تفکر دارید؛ بنیاد تفکر، زبان و اندیشه است و از اینجا تاریخاندیشی ظاهر میشود.
مدیر گروه حکمت هنر با اشاره به نقش زبان در تفکر تاریخی، خاطرنشان کرد: فارابی سه زبان فرهنگی یونانی، سریانی و عربی را به مثابه زبانهایی که حامل تفکر فلسفی میشوند در تحصیل سعادت بیان میکند و این خود امکانی دیگر برای توجه به تاریخ است.
شهرستانی در پایان با اشاره به اقسام مدینه جاهله، اظهار کرد: در فلسفه فارابی، وقتی فلسفه دیرتر میآید طبیعتاً مدینه فاضله متأخر از فلسفه است، اما قبل از آن اقسام ششگانه مدینه جاهله را داریم. این اقسام در ظرف سخن فارابی به صورت عرضی در کنار هم مطرح میشوند و هر زمانی میتواند مدینه ضروریه، مدینه کرامتی، مدینه نذاله یا مدینه آزادی باشد؛ بشر میتواند بر بنیاد لذت، ضرورت، خشم و غضب، سلسلههای شرافت، ثروت یا آزادی تمرکز کند و اینها در هر زمان میتوانند در کنار هم وجود داشته باشند. اما منطق سخن فارابی بین اینها رابطه طولی قائل نیست، چه برسد به رابطه زمانی. اما ترتیبی که فارابی در متون جاهله مطرح میکند، بهترین بیانش در سیاست مدنی و خلاصهتر در آرا اهل مدینه فاضله آمده است. این ترتیب از قلمرو ضرورت به قلمرو آزادی است؛ از مدینه ضروریه شروع میشود تا مدینه حره. فارابی اینها را بیسبب نچیده و درست چیده است، برای اینکه پراکنده کنار هم نگذاشته و نزدیکترین مدینههای جاهله را در کنار هم قرار داده است. این ترتیب طولی میتواند زمینهای برای خوانش تاریخی از اقسام مدینه در فلسفه فارابی باشد.
کد مطلب 7018906
سیده فاطمه سادات کیایی
-
هدف غایی ریاست در مدینه فاضله، تسهیل راه سعادت است
-
همایش "فارابی، فلسفه، فرهنگ و دین" برگزار میشود
-
همایش «فارابی و تأسیس فلسفه اسلامی»برگزار میشود
-
نبرد حساس سپاهان و خاتون؛ طلاییپوشان به دنبال توقف مدافع عنوان قهرمان
-
نماینده جامعه کارگری از «بینتیجه ماندن پیگیریها» انتقاد کرد
-
فارابی در ایران دوباره کشف شده، این بار برای پاسخ به مسائل معاصر
-
انتخاب مدیران با معیار شایستگی یا سهمیهبندی؟
-
افزایش دمای قم تا دوشنبه؛ وزش باد از چهارشنبه شدت میگیرد
-
دستگیری یکی از متهمان اصلی حوادث دیماه آستارا پس از ۱۰ ماه اختفا
-
سرهنگ حسینی: ۵۵ مدیرکل در محله کسبخ رشت پای میز خدمت میآیند
-
حمایت آرایشگران گرمساری از ایتام؛ ۵۰ آرزو برآورده و حامی جدید جذب شد
-
هوش مصنوعی در دستگاه قضا؛ فرصتها و چالشها
-
تعیین تکلیف ۲۱۸ میلیون یورو پروژه صنعتی؛ سهم تولید داخل مشخص شد
-
وقوع ۳ زلزله در خوی؛ مدیریت بحران در آماده باش کامل
-
آغاز قطع برق پاییزی در مشهد از فردا
-
توقیف اموال ۵۰ نفر از اغتشاشگران در شهرستان ری
-
مقام آمریکایی حمله به اهدافی در بحرین را تأیید کرد
-
بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
-
ویتامینی که خطر زوال عقل را تا ۵۰ درصد کاهش می دهد
-
مواضع ارتش آمریکا در پایگاههای الرفاع و عوالی بحرین هدف قرار گرفت
-
رضایی: ۹۵ درصد کارگران در کشور قراردادی هستند
-
پلیس عراق کنترل سه نقطه اصلی منطقه «جرف الصخر» را تحویل گرفت
-
نفتکشها به راه نیفتاده، اما چشمها به دریاست
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه یکم آذر ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه یکم آذر ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح یکشنبه یکم آذر ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵
- مبلمان اداری
- دستگاه برش لیزری
- گرمی، پلتفرم سرمایهگذاری فلزات گرانبها
- فروش بیمه
- هدایای تبلیغاتی تهران سارنگ
- امداد خودرو
- لاین نوری
- خرید طلای آب شده
- شماتیک برد موبایل
- نظافت و آشپزی در منزل
- جواهری جواد
- خرید دوچرخه برقی
- قیمت ایمپلنت
- تشک مواج سلولی
- قیمت میلگرد سیادن ابهر
- تلفن گویا و سانترال ابری
- ایمپلنت اصفهان
- خرید اپل ایدی
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- جراح بینی تهران
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه

