۲۷۰۰ پروژه، روایت عمران نیمه‌تمام کهگیلویه و بویراحمد

۲۷۰۰ پروژه، روایت عمران نیمه‌تمام کهگیلویه و بویراحمد

یاسوج- ۲۷۰۰ پروژه عمرانی کهگیلویه و بویراحمد با وجود اعتبارات نزدیک به ۱۰ هزار میلیارد تومان، همچنان چشم‌انتظار تأمین اعتبار و مدیریت مؤثر برای تکمیل هستند.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در کهگیلویه و بویراحمد کلنگ پروژه‌های عمرانی کم بر زمین نخورده است، از جاده و بیمارستان گرفته تا سد، شبکه‌های آبرسانی، تالار فرهنگی، طرح‌های کشاورزی و زیرساخت‌های شهری، هرکدام در مقطعی با وعده‌ای برای توسعه استان آغاز شده‌اند.

اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که سال‌ها از شروع یک پروژه می‌گذرد و مردم همچنان چشم‌انتظار تکمیل همان طرحی هستند که قرار بود بخشی از مشکلات زندگی آنها را برطرف کند.

حدود ۲۷۰۰ پروژه عمرانی در استان در حالی در چرخه اجرا قرار دارند که اعتبارات عمرانی از حدود ۶ همت به نزدیک ۱۰ همت افزایش یافته است، با این حال میان افزایش منابع و سرعت گرفتن پروژه‌ها همچنان فاصله‌ای جدی وجود دارد، فاصله‌ای که بخشی از آن به کمبود اعتبار، بخشی به تورم و افزایش هزینه‌های اجرای طرح‌ها و بخشی نیز به نحوه مدیریت پروژه‌ها بازمی‌گردد.

در یک سوی ماجرا، مسئولان از افزایش اعتبارات عمرانی سخن می‌گویند و در سوی دیگر، فهرست پروژه‌های نیمه‌تمام همچنان طولانی است، وضعیتی که ضرورت اولویت‌بندی، تخصیص هدفمند منابع و تعیین تکلیف طرح‌های قدیمی را بیش از گذشته برجسته می‌کند.

۲۷۰۰ پروژه؛ فهرست بلندی از کارهای ناتمام

آمار ۲۷۰۰ پروژه به‌تنهایی گویای بزرگی مسئله است، هزار و ۵۰۰ پروژه نیمه‌تمام و یک‌هزار و ۲۰۰ پروژه مستمر در استان وجود دارد. این یعنی بخش قابل توجهی از توان مالی و اجرایی استان باید میان هزاران طرح تقسیم شود، در چنین شرایطی، حتی افزایش اعتبارات نیز الزاماً به معنای سرعت گرفتن همه پروژه‌ها نیست، زیرا منابع میان پروژه‌های متعدد توزیع شده و بسیاری از طرح‌ها با اعتبارات قطره‌ای پیش می‌روند.

نتیجه، پروژه‌هایی است که تعطیل نیستند، اما با سرعتی که مردم انتظار دارند نیز حرکت نمی‌کنند.

در میان این فهرست بلند، پروژه‌هایی قرار دارند که آثار آنها تنها محدود به یک روستا یا شهر نیست، سامانه انتقال آب سد تنگ‌سرخ، محور ارتباطی دهدشت-چرام، آبرسانی به چهار شهر، آبرسانی به دیشموک و چاروسا، طرح آبرسانی دشت لیشتر و خان‌احمد، سد آبریز و سد سرپری، بیمارستان ۲۰۰ تختخوابی دهدشت و طرح‌های درمانی چرام، لنده و سی‌سخت، تالار مرکزی یاسوج، پروژه‌های آب و خاک و شبکه‌های آبیاری کشاورزی، جاده‌های بین مزارع و طرح‌های راهسازی و بهسازی محورهای ارتباطی شهرستان‌های مختلف، بخشی از این فهرست هستند.

وضعیت این پروژه‌ها یکسان نیست؛ برخی در مرحله ساخت، برخی در مرحله تکمیل و برخی درگیر تأمین اعتبار یا فرایندهای اداری هستند، اما وجه مشترک آنها اهمیت زیرساختی و مطالبه مردم برای تعیین تکلیف و بهره‌برداری است.

از سد تنگ‌سرخ تا محور دهدشت-چرام؛ پروژه‌هایی در صف اعتبار

سامانه انتقال آب سد تنگ‌سرخ یکی از مهم‌ترین طرح‌های آبی استان است که برای تأمین آب شرب و نیازهای منطقه‌ای یاسوج و مناطق پیرامونی دنبال می‌شود.

محور دهدشت-چرام نیز از دیگر پروژه‌های مهم زیرساختی استان است که نقش آن در ارتباطات منطقه‌ای و توسعه شهرستان‌های کهگیلویه و چرام مورد تأکید مسئولان قرار گرفته است.

در کنار این طرح‌ها، سد آبریز و سد سرپری نیز در زمره پروژه‌های مهم حوزه آب قرار دارند و تکمیل آنها می‌تواند بر تأمین و مدیریت منابع آبی منطقه اثرگذار باشد.

اما اینکه چرا با وجود افزایش اعتبارات، همچنان بخش قابل توجهی از این طرح‌ها در مسیر اجرا باقی مانده‌اند، موضوعی است که باید در اظهارات متولیان عمرانی و برنامه‌ریزی استان جست‌وجو کرد.

مسئولان چه می‌گویند؟

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت اولویت دادن به پروژه‌های نیمه‌تمام، اظهار کرد: طرح‌هایی که پیشرفت فیزیکی بیشتری دارند و با تزریق اعتبار می‌توانند سریع‌تر به بهره‌برداری برسند، باید در اولویت قرار گیرند.

انتظام سهمگین با اشاره به شرایط اقتصادی و افزایش هزینه‌های اجرای پروژه‌ها، بر ضرورت تخصیص هدفمند اعتبارات تأکید کرد و گفت: منابع محدود باید به سمت طرح‌هایی هدایت شود که امکان بهره‌برداری سریع‌تر از آنها وجود دارد.

وی همچنین از وجود ۳۲۲ میلیارد تومان اعتبار استانی خبر داد و بر ضرورت تسریع دستگاه‌های اجرایی برای جذب این منابع تأکید کرد.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کهگیلویه و بویراحمد همچنین محور دهدشت-چرام را به دلیل حجم بالای قرارداد و نقش آن در توسعه منطقه، از پروژه‌های نیازمند توجه اعتباری دانست.

اعتبارات عمرانی استان از ۶ همت به نزدیک ۱۰ همت افزایش یافته است

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت اعتبارات عمرانی استان، اظهار کرد: اعتبارات عمرانی از حدود ۶ همت به نزدیک ۱۰ همت افزایش یافته است.

عیسی شهامت در عین حال بر ضرورت اولویت‌بندی طرح‌ها تأکید کرد و گفت: پروژه‌های نیمه‌تمام و پروژه‌هایی که به بهره‌برداری نزدیک‌تر هستند، باید در اولویت تخصیص اعتبار قرار گیرند.

تکمیل طرح های نیمه تمام استان نیازمند ۱۷۰ هزار میلیارد تومان اعتبار

استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به شمار پروژه‌های عمرانی استان اظهار کرد: حدود ۲۷۰۰ پروژه نیمه‌تمام و مستمر در استان وجود دارد.

یدالله رحمانی با بیان اینکه برای تکمیل این پروژه‌ها حدود ۱۷۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است، افزود: در حالی که کل اعتبارات عمرانی سال گذشته استان حدود ۹ هزار میلیارد تومان بوده است.

وی همچنین از سد آبریز و سد سرپری به عنوان پروژه‌های مهم حوزه آب نام برد و یادآور شد: سد سرپری بر اساس آخرین وضعیت، حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.

استاندار کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به برنامه عمرانی استان در هفته دولت ۱۴۰۵ نیز بیان کرد: در این هفته ۴۸۹ پروژه عمرانی در استان در برنامه قرار گرفت که از این تعداد، ۹۸ پروژه با اعتبار ۴۵۲۸ میلیارد تومان آماده بهره‌برداری اعلام شد و عملیات اجرایی ۳۷۱ پروژه دیگر با اعتباری بالغ بر ۵۱۵۶ میلیارد تومان آغاز شد.

وی همچنین اعلام کرد: از دهه فجر سال گذشته تاکنون، ۳۲۹ پروژه عمرانی با اعتبار بیش از هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسیده و عملیات اجرایی ۱۷۲ پروژه دیگر نیز آغاز شده است.

رحمانی در ادامه با اشاره به پروژه‌های حوزه آب، آبرسانی به چهار شهر، آبرسانی به دیشموک و چاروسا، آبرسانی به دشت لیشتر و خان‌احمد و پروژه‌های مرتبط با آب و خاک را از جمله طرح‌های مهم استان عنوان کرد.

بیمارستان‌هایی که هنوز جای خالی‌شان احساس می‌شود

پروژه‌های نیمه‌تمام تنها به حوزه راه و آب محدود نمی‌شوند و بخش درمان نیز سهم قابل توجهی از این فهرست دارد.

بیمارستان ۲۰۰ تختخوابی دهدشت یکی از طرح‌هایی است که طی سال‌های اخیر بارها در کانون توجه قرار گرفته است، مجوز احداث این بیمارستان اخذ شده و قرار است بخشی از نیاز درمانی شهرستان کهگیلویه و مناطق اطراف را پاسخ دهد.

در کنار آن، پروژه‌های درمانی چرام، لنده و سی‌سخت نیز در زمره طرح‌هایی هستند که وضعیت تکمیل و بهره‌برداری آنها برای مردم این شهرستان‌ها اهمیت مستقیم دارد.

تالار مرکزی یاسوج؛ پروژه‌ای که پس از سال‌ها دوباره جان گرفت

در حوزه فرهنگی نیز تالار مرکزی یاسوج نمونه دیگری از پروژه‌هایی است که سال‌ها با توقف و کندی مواجه بوده است.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اعلام کرد: آخرین فعالیت عمرانی این پروژه به سال ۱۳۹۴ بازمی‌گردد.

امین درخشان افزود: پس از سال‌ها توقف، طرح دوباره فعال شده و به حدود ۵۸ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.

تالار مرکزی یاسوج نمونه روشنی از این واقعیت است که حتی یک پروژه با سابقه طولانی نیز می‌تواند پس از سال‌ها دوباره به چرخه اجرا بازگردد، اما همین پروژه یک پرسش جدی را نیز پیش روی مدیریت عمرانی استان قرار می‌دهد، چرا یک پروژه فرهنگی باید از سال ۱۳۹۴ تا سال‌های بعد درگیر توقف باشد؟

۴۹۰ میلیارد تومان برای آب و خاک کهگیلویه و بویراحمد

در بخش کشاورزی نیز طرح‌های عمرانی متعددی در استان در حال اجرا است.

مدیر آب، خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از مبادله موافقت‌نامه پروژه‌های عمرانی آب و خاک استان به ارزش ۴۹۰ میلیارد تومان در سال مالی جاری خبر داد.

کیامرث روزیان افزود: این طرح‌ها شامل پروژه‌های حوزه توسعه زیرساخت‌های آب و خاک کشاورزی است و پس از مبادله موافقت‌نامه‌ها، مراحل اجرایی آنها در دستور کار قرار گرفته است.

وی تصریح کرد: در شهرستان باشت نیز جاده‌های بین مزارع روستاهای دره‌نی و شیخ‌حسین و کانال آبیاری رود رونه از جمله پروژه‌هایی هستند که برای بهبود زیرساخت کشاورزی منطقه دنبال شده‌اند و مسئولان بر تکمیل آنها تأکید کرده‌اند.

این پروژه‌ها شاید از نظر حجم اعتبار با سدها و محورهای اصلی قابل مقایسه نباشند، اما برای کشاورزی منطقه اهمیت مستقیم دارند؛ زیرا هر روز تأخیر در تکمیل یک جاده بین مزارع یا شبکه آبیاری می‌تواند به معنای ادامه یک مشکل قدیمی برای بهره‌برداران باشد.

اعتبار بیشتر، اما پروژه‌های همچنان ناتمام

آنچه از مجموعه اظهارات مسئولان به دست می‌آید، نشان می‌دهد وضعیت اعتبارات عمرانی استان در سال ۱۴۰۵ نسبت به گذشته بهتر شده است؛ اعتبارات از حدود ۶ همت به نزدیک ۱۰ همت رسیده و همزمان صدها پروژه در هفته دولت افتتاح یا وارد مرحله اجرایی شده‌اند.

اما افزایش منابع تنها یک سوی ماجرا است، در سوی دیگر، ۲۷۰۰ پروژه قرار دارند که برای تکمیل آنها حدود ۱۷۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است، همین فاصله نشان می‌دهد حتی اگر اعتبارات عمرانی

استان رشد قابل توجهی داشته باشند، منابع موجود همچنان برای تکمیل همزمان همه پروژه‌ها کافی نیست، به همین دلیل، اولویت‌بندی پروژه‌ها به یک ضرورت تبدیل شده است.

پروژه‌ای که ۷۰، ۸۰ یا ۹۰ درصد پیشرفت دارد و با یک تزریق اعتبار می‌تواند وارد مدار بهره‌برداری شود، منطقی نیست پشت سر پروژه‌ای قرار بگیرد که هنوز در ابتدای مسیر است.

از سوی دیگر، پروژه‌ای که سال‌ها اعتبار دریافت می‌کند اما پیشرفت آن متناسب با منابع هزینه‌شده نیست، نیازمند بررسی مدیریتی و فنی است، نه اینکه صرفاً هر سال ردیفی از بودجه برای آن تعیین شود.

۳۲۲ میلیارد تومان؛ اعتباری که نباید روی کاغذ بماند

در این میان، اعلام وجود ۳۲۲ میلیارد تومان اعتبار استانی و تأکید بر ضرورت جذب آن، بخش دیگری از مسئله را روشن می‌کند، این رقم در مقایسه با نیاز ۱۷۰ هزار میلیارد تومانی برای تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام استان، رقم بزرگی نیست، اما برای پروژه‌ای که تنها چند میلیارد تومان برای رسیدن به مرحله بعدی عملیات نیاز دارد، می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

اینجا است که تفاوت میان اعتبار مصوب، اعتبار تخصیص‌یافته و اعتبار جذب‌شده اهمیت پیدا می‌کند؛ سه عددی که الزاماً یکسان نیستند، بنابراین صرف افزایش اعتبار نمی‌تواند معیار کافی برای ارزیابی عملکرد عمرانی باشد. آنچه اهمیت دارد این است که این اعتبار چه میزان تخصیص پیدا کرده، چه میزان جذب شده و در نهایت چه میزان از آن به پیشرفت واقعی پروژه تبدیل شده است.

هفته دولت؛ افتتاح پروژه‌ها یا بزرگ‌تر شدن فهرست طرح‌ها؟

آمارهای هفته دولت نیز از تحرک عمرانی استان حکایت دارد؛ ۹۸ پروژه با اعتبار ۴۵۲۸ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسیده و عملیات اجرایی ۳۷۱ پروژه با اعتبار ۵۱۵۶ میلیارد تومان آغاز شده است.

از سوی دیگر، از دهه فجر سال گذشته تاکنون نیز ۳۲۹ پروژه افتتاح و عملیات اجرایی ۱۷۲ پروژه آغاز شده است، این آمارها در ظاهر نشان‌دهنده تحرک عمرانی هستند، اما یک پرسش اساسی همچنان باقی است: در کنار پروژه‌های جدید، چه تعداد از پروژه‌های قدیمی واقعاً از فهرست نیمه‌تمام‌ها خارج شده‌اند؟، زیرا اگر هر سال پروژه‌های جدید به فهرست اضافه شوند اما پروژه‌های قدیمی با سرعت کافی به پایان نرسند، تعداد طرح‌های نیمه‌تمام همچنان بالا باقی خواهد ماند.

مسئله فقط پول نیست؛ مدیریت پروژه هم تعیین‌کننده است

پروژه عمرانی تنها با تخصیص اعتبار ساخته نمی‌شود، گاهی پروژه اعتبار دارد اما پیمانکار توان اجرای سریع ندارد، گاهی قرارداد با افزایش شدید هزینه‌ها مواجه شده، گاهی پروژه با معارض یا مشکل فنی روبه‌رو است، گاهی دستگاه اجرایی نتوانسته اعتبار را به‌موقع جذب کند و گاهی نیز منابع میان تعداد زیادی طرح پراکنده شده است، به همین دلیل، مسئله پروژه‌های نیمه‌تمام استان را نمی‌توان تنها به کمبود منابع مالی نسبت داد.

اگر اعتبارات از ۶ همت به نزدیک ۱۰ همت رسیده است، اکنون باید بخشی از پاسخ در نحوه هزینه‌کرد، انتخاب پروژه‌های اولویت‌دار، توان پیمانکاران، زمان‌بندی اجرای طرح‌ها و میزان نظارت بر پروژه‌ها جست‌وجو شود.

پروژه زیاد، منابع محدود، اولویت‌های پراکنده

کهگیلویه و بویراحمد امروز بیش از هر چیز به یک تصمیم سخت نیاز دارد، اینکه کدام پروژه باید تمام شود و کدام پروژه می‌تواند منتظر بماند، وقتی ۲۷۰۰ پروژه در استان وجود دارد و تکمیل آنها حدود ۱۷۰ هزار میلیارد تومان اعتبار می‌خواهد، نمی‌توان انتظار داشت همه طرح‌ها با سرعت یکسان اجرا شوند، بنابراین اولویت‌بندی دیگر یک انتخاب مدیریتی نیست؛ یک ضرورت است.

پروژه‌های نزدیک به بهره‌برداری باید در صدر فهرست تخصیص اعتبار قرار گیرند، پروژه‌های دارای پیشرفت پایین باید از نظر فنی و اقتصادی ارزیابی شوند و طرح‌هایی که سال‌ها منابع دریافت کرده اما خروجی متناسبی نداشته‌اند، نیازمند بررسی جدی هستند، در چنین شرایطی، مدیریت منابع باید از الگوی «پخش اعتبار میان همه پروژه‌ها» به سمت «تکمیل هدفمند پروژه‌های اولویت‌دار» حرکت کند.

پایان کار، نه آغاز کلنگ‌زنی

اکنون که اعتبارات عمرانی استان به نزدیک ۱۰ هزار میلیارد تومان رسیده، کارنامه واقعی مدیریت عمرانی کهگیلویه و بویراحمد را باید در تعداد پروژه‌های تمام‌شده سنجید، نه تعداد پروژه‌هایی که اعتبار گرفته یا کلنگ‌زنی شده‌اند، مردم یاسوج، دهدشت، چرام، گچساران، باشت، بهمئی، دنا، لنده و دیگر شهرستان‌های استان، نتیجه بودجه را در زندگی روزمره خود می‌خواهند، در جاده‌ای که ساخته شده، آبی که به خانه رسیده، بیماری که در بیمارستان خدمات گرفته و کشاورزی که شبکه آبیاری آن تکمیل شده است.

اکنون که مسئولان از افزایش منابع سخن می‌گویند، انتظار افکار عمومی نیز روشن است؛ پروژه‌های دارای اعتبار باید زمان‌بندی مشخص داشته باشند، دستگاه‌های کم‌تحرک پاسخگو باشند، منابع به طرح‌های اولویت‌دار برسد و پروژه‌های نزدیک بهره‌برداری در پیچ‌وخم تخصیص اعتبار متوقف نمانند.

مسئله کهگیلویه و بویراحمد دیگر فقط این نیست که چقدر بودجه دارد؛ مسئله این است که از این بودجه، چند پروژه واقعاً تمام می‌شود؟

پاسخ به همین سؤال می‌تواند دقیق‌ترین معیار برای سنجش عملکرد عمرانی استان در پایان سال ۱۴۰۵ باشد زیرا توسعه را نه تعداد کلنگ‌های بر زمین‌خورده، بلکه تعداد پروژه‌هایی که به زندگی مردم رسیده‌اند، اندازه می‌گیرد.

کد مطلب 6936847

  • جاده پاتاوه به دهدشت تاریخی شد/ قفل پروژه۲۰ ساله در انتظار کلید دولت

  • ۶۰۰میلیارد ریال اعتبار برای جاده پاتاوه- دهدشت تخصیص یافت

  • تسریع پروژه‌های فاضلاب دهدشت/ آبرسانی به ۱٠ هزار روستا در کشور

  • توسعه درون زا مقدم بر توسعه برون زا/ بازدهی سرمایه گذاری در کهگیلویه و بویراحمد بالاست

  • با افزایش غیرمتعارف قیمت شن و ماسه در کهگیلویه وبویراحمد برخورد می شود

  • ۱۵۵ طرح عمرانی در چرام بررسی شد/ گردشگری و کشاورزی محور توسعه چرام

  • تلگرام خبرگزاری زیر خبر
  • تلویزیون آن
  • آزادی زندانی سنندجی پس از ۸ سال حبس با کمک خیر نیک‌اندیش

  • اقتصاد بعد از جنگ؛ مردم چه کالاهایی را از سبد خرید حذف کردند؟

  • رفاه بی‌حافظه؛ از فهرست مزایا تا معماری تعهد

  • فعال‌سازی کریدورها برای حفظ تجارت ایران با همسایگان

  • بنزین در روزهای حساس؛ از نگرانی کمبود تا ضرورت جهاد مصرف

  • عبور فقط ۴ نفتکش از تنگه هرمز در روز پنج‌شنبه

  • سند نظام‌مند فضای مجازی سمنان در مسیر تدوین و تصویب

  • سارق گوشی بیماران در اردبیل دستگیر شد

  • بیمارستان ۶۴ تختخوابی ملکشاهی پس از ۱۴ سال انتظار به بهره‌برداری رسید

  • گذار از معیشت به ثروت؛ نسخه «مزارع الگویی»برای مهار هدررفت آب در ایلام

  • وداع کرمانشاه با پیکر مطهر شهدای هوافضای سپاه

  • ادعای رژیم صهیونیستی درباره تسلط بر ارتفاعات «علی الطاهر»در جنوب لبنان

  • وداع با پیکرهای مطهر جانباختگان تجمعات شبانه در مشهد

  • قدردانی جانشین فرمانده کل انتظامی کشور از مجاهدان خط مقدم امنیت

  • بارش‌های سیلابی شدید و سنگین در راه ایران است

  • شروع مقتدرانه ایران در قهرمانی آسیا با پیروزی برابر نیوزیلند

  • ایجاد بازارچه مرزی مشترک در شلمچه و توسعه گردشگری درمانی در خوزستان

  • شهدا چراغ همیشه روشن مسیر عزت و سربلندی ایران اسلامی هستند

  • ادعای نتانیاهو: ارتفاعات علی‌الطاهر لبنان دیگر تهدیدی برای ما نیست

  • تنکابن آماده بدرقه شهید «امیرحسین سلیم‌زاده» شد

  • روزنامه‌های ورزشی پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

    روزنامه‌های ورزشی پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

  • روزنامه‌های اقتصادی پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

    روزنامه‌های اقتصادی پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

  • روزنامه‌های صبح پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

    روزنامه‌های صبح پنج‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

  • بلکا
  • جراح بینی در تهران
  • لوازم تحریر
  • خرید طلای آب شده
  • قیمت موکت
  • تور کربلا
  • استند تسلیت
  • مداحی اربعین
  • دوربین مداربسته
  • مرجع پاسخ معتبر پزشکان
  • فروش مواد شیمیایی
  • قیمت ایمپلنت
  • قطعات لباسشویی
  • آموزشگاه تیزهوشان
  • بلیط هواپیما
  • نمایندگی بوش در تهران
  • آموزشگاه زبان ملل
  • قیمت و خرید سمعک نامرئی
  • مهرینو
  • تهران تایمز
  • روزنامه آگاه