NGLها؛ حلقه کلیدی مهار فلرسوزی و تقویت خوراک پتروشیمی

توسعه واحدهای NGL با جمع‌آوری گازهای همراه نفت، هم فلرسوزی را کاهش می‌دهد و هم خوراک پایدار صنایع پتروشیمی را تقویت می‌کند.

به گزارش خبرنگارمهر، پروژه‌های NGL در سال‌های اخیر از یک طرح فنی در دل صنعت نفت، به یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری انرژی در کشور تبدیل شده‌اند؛ طرح‌هایی که مأموریت آن‌ها جمع‌آوری، تفکیک و فرآورش گازهای همراه نفت و بازگرداندن این منابع به چرخه مصرف است. تازه‌ترین داده‌های رسمی وزارت نفت نشان می‌دهد این پروژه‌ها اکنون در چند جبهه هم‌زمان در حال پیشروی هستند و بخشی از آن‌ها به مرحله راه‌اندازی رسیده‌اند.

بر اساس اعلام شرکت ملی نفت ایران، جمع‌آوری گازهای همراه نفت در قالب برنامه‌ای مرحله‌ای دنبال می‌شود که هدف نهایی آن، کاهش هدررفت منابع هیدروکربوری، مهار فلرسوزی و تأمین پایدار خوراک برای صنایع پایین‌دستی است. در این چارچوب، پروژه‌های میان‌مدت و بلندمدتی مانند بیدبلند، مارون، NGL خارک، NGL 3100 و NGL 3200 در اولویت قرار گرفته‌اند؛ پروژه‌هایی که هر کدام بخشی از زنجیره بازیافت گازهای همراه را تکمیل می‌کنند.

گزارش‌های رسمی منتشرشده در خرداد ۱۴۰۴ نشان می‌دهد پیشرفت فیزیکی برخی از این طرح‌ها به مراحل پایانی نزدیک شده است. بر اساس این گزارش، پیشرفت بیدبلند به ۷۵ درصد، مارون به ۷۴ درصد، NGL خارک به ۷۳ درصد، NGL 3100 به حدود ۹۳ درصد و NGL 3200 به حدود ۹۶ درصد رسیده است. همچنین اعلام شد جمع‌آوری باقی‌مانده گازهای همراه در پروژه‌های شرق و غرب کارون و سایر میدان‌های هدف، تا پایان برنامه هفتم توسعه و در برخی بخش‌ها تا سال ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت.

در همین مسیر، NGL 3100 یکی از مهم‌ترین پروژه‌های جدید صنعت نفت محسوب می‌شود که برای جمع‌آوری گازهای همراه میادین دهلران، چشمه‌خوش، آذر، دانان، پایدار آسماری و پایدار بنگستان طراحی شده است. این طرح که با مدل EPCC اجرا می‌شود، علاوه بر کارخانه NGL، شامل خطوط لوله، پست و خط انتقال برق، نیروگاه و واحدهای جانبی فرآورش نیز هست. ظرفیت خوراک این پروژه در مجموع ۲۴۰ میلیون فوت مکعب در روز اعلام شده و محصولات آن شامل ترکیبات ارزشمند +C2، میعانات گازی و گوگرد است.

NGL 3200 نیز که با نام پالایش گاز هویزه خلیج فارس شناخته می‌شود، از نمونه‌های شاخص جمع‌آوری و بازیافت گازهای همراه در غرب کارون است. فاز نخست این طرح در سال ۱۴۰۲ به بهره‌برداری رسید و ظرفیت فرآورش روزانه ۲۵۰ میلیون فوت مکعب گازهای همراه نفت را به مدار آورد. این پروژه در صورت تکمیل کامل، قادر خواهد بود بخشی از گازهای همراه میدان‌های یادآوران، آزادگان شمالی و جنوبی، یاران شمالی و جنوبی، دارخوین، سهراب، سپهر، جفیر، سوسنگرد و بندکرخه را جمع‌آوری و فرآورش کند.

شتاب در کاهش فلرسوزی و بازیافت منابع

اهمیت پروژه‌های NGL فقط در افزایش ظرفیت تولید نیست؛ این واحدها در عمل نقش مستقیمی در کاهش فلرسوزی دارند. گازهای همراه نفت سال‌ها در بسیاری از میدان‌ها به دلیل نبود زیرساخت کافی، سوزانده می‌شدند؛ اقدامی که هم به هدررفت سرمایه ملی منجر می‌شد و هم تبعات زیست‌محیطی قابل توجهی به همراه داشت. امروز اما با تکمیل زنجیره جمع‌آوری و فرآورش، همین گازها به منبع درآمد، خوراک صنعتی و انرژی قابل استفاده تبدیل می‌شوند.

به اعتقاد کارشناسان، هر مترمکعب گازی که از مشعل به واحد فرآورش منتقل می‌شود، در واقع به جای سوختن، وارد زنجیره ارزش می‌شود. این زنجیره می‌تواند از تولید گاز شیرین و تزریق آن به شبکه سراسری آغاز شود و تا تولید اتان، پروپان، بوتان، میعانات گازی و گوگرد ادامه پیدا کند. به همین دلیل، NGLها فقط واحدهای صنعتی نیستند، بلکه حلقه‌ای راهبردی برای اتصال میدان‌های نفتی به صنایع پتروشیمی، نیروگاهی و شبکه گاز کشور به شمار می‌روند.

از سوی دیگر، توسعه این پروژه‌ها به پایداری تولید نفت نیز کمک می‌کند. در برخی میدان‌ها، نبود امکان جمع‌آوری گاز همراه می‌تواند محدودیت‌هایی برای ادامه تولید ایجاد کند. اما زمانی که زیرساخت‌های NGL به مدار می‌آیند، تولید نفت با فشار عملیاتی کمتر و مدیریت بهتر گاز همراه ادامه می‌یابد و ظرفیت برداشت از میادین نیز افزایش پیدا می‌کند.

خوراک پایدار برای پتروشیمی و ارزش افزوده بیشتر

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای توسعه NGLها، تأمین خوراک مطمئن برای صنعت پتروشیمی است. اتان، پروپان و بوتان حاصل از تفکیک گازهای همراه، مواد اولیه حیاتی برای تولید انواع محصولات پتروشیمیایی هستند و نبود آن‌ها می‌تواند توازن عرضه در زنجیره پایین‌دستی را مختل کند. به همین دلیل، هر طرح NGL در عمل به معنای تقویت یکی از گلوگاه‌های کلیدی صنعت پتروشیمی است.

در پروژه NGL 3100، بخشی از محصولات مستقیماً برای تأمین خوراک پتروشیمی دهلران تعریف شده است و بخشی دیگر نیز به شکل گاز شیرین و میعانات گازی وارد چرخه مصرف می‌شود. در NGL 3200 نیز هدف اصلی، تأمین خوراک پایدار برای مجتمع‌های پتروشیمی و شبکه انرژی کشور است. این موضوع نشان می‌دهد که سیاست جدید صنعت نفت، حرکت از خام‌فروشی و هدررفت گاز به سمت بازیافت حداکثری و تولید ارزش افزوده بالاتر است.

از نظر تأمین مالی نیز این پروژه‌ها الگوی متفاوتی را دنبال کرده‌اند. طبق اعلام رسمی، منابع مالی برخی از طرح‌های جمع‌آوری گازهای همراه از محل بودجه عمومی شرکت ملی نفت تأمین نشده، بلکه با اتکا به سرمایه‌گذاران داخلی، بخش خصوصی، صندوق توسعه ملی و برخی هلدینگ‌ها پیش رفته‌اند. همچنین گفته شده حدود ۶۵ درصد تجهیزات مورد نیاز این پروژه‌ها از داخل کشور تأمین شده و سهم قابل توجهی از توان مهندسی و ساخت داخل در اجرای آن‌ها به کار گرفته شده است.

این روند، افزون بر اثرات انرژی و زیست‌محیطی، برای صنعت داخلی نیز پیامد مهمی دارد؛ زیرا طراحی، ساخت و بهره‌برداری از واحدهای NGL به توسعه دانش فنی در حوزه‌های فرآیندی، مکانیک، ابزار دقیق، کنترل و خطوط انتقال منجر می‌شود. به این ترتیب، پروژه‌های NGL تنها برای جمع‌آوری گازهای همراه تعریف نشده‌اند، بلکه به بستری برای تقویت زنجیره فناوری و ساخت داخل در صنعت نفت و گاز نیز تبدیل شده‌اند.

در مجموع، آنچه از داده‌های جدید وزارت نفت و روند اجرای طرح‌ها برمی‌آید، این است که NGLها به یکی از ستون‌های اصلی سیاست کاهش فلرسوزی، بازیافت منابع و تقویت خوراک صنایع پایین‌دستی بدل شده‌اند. اگر این پروژه‌ها طبق برنامه پیش بروند، بخش بزرگی از گازهایی که سال‌ها در مشعل‌ها می‌سوختند، در سال‌های آینده به محصولاتی با ارزش اقتصادی و صنعتی بالا تبدیل خواهند شد؛ اتفاقی که هم به بهره‌وری انرژی کمک می‌کند و هم به توسعه متوازن صنعت نفت و پتروشیمی کشور کمک خواهد کرد.

کد مطلب 6900501 محمدحسین سیف اللهی مقدم